Home / O mieście

O mieście

  • Informacje ogólne
  • Historia
  • Warto zobaczyć
  • Galerie
  • Mapa
  • Ciekawostki!
Nowa Ruda jest jedną z czternastu gmin powiatu kłodzkiego (jednego z największych w Polsce). Położona tarasowo w Kotlinie Kłodzkiej, u podnóża Gór Sowich owianych tajemnicami II wojny światowej, stanowi perełkę województwa dolnośląskiego. Bliskość granicy czeskiej oraz słynnych uzdrowisk Ziemi Kłodzkiej jest dodatkowym atutem.
Odwiedzającym Nową Rudę turystom oferujemy różne możliwości aktywnego spędzenia wolnego czasu, w tym turystykę rowerową, jazdę konną, paralotniarstwo, narciarstwo, snowboard.

Miasto dysponuje kompleksem sportowo-rekreacyjnym z krytym basenem, halą sportową i bazą noclegową. Chętnym do zainwestowania środków finansowych w sferę turystyczno-rekreacyjną oferowane są działki w obrębie Góry Wszystkich Świętych i Góry św. Anny.
Położenie miasta w Sudetach, u podnóża Gór Sowich, wpływa na malowniczość jego krajobrazu. Nowa Ruda wznosi się na wysokości od 360 do 600 m n.p.m., a samo centrum otoczone jest zalesionymi wzgórzami. Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona, a różnica wzniesień w obrębie obszarów o zwartej zabudowie wynosi około 100 m. Konsekwencją takiego położenia są pochyłe place i kręto wijące się, spadziste, nieraz dwu- i trzypoziomowe ulice.
Miasto zajmuje obecnie powierzchnię 37,05 km 2 i liczy blisko 25 tys. mieszkańców. Jego położenie geograficzne jest niewątpliwym atutem. W odległości 15 km od Nowej Rudy leży Park Narodowy Gór Stołowych obfitujący w niespotykane formy skalne wykształcone w efekcie erozji piaskowca. Natomiast tylko 8 km dzieli centrum miasta od Parku Krajobrazowego Gór Sowich, a 10 km – od granicy z Republiką Czeską.

Miasto jest doskonałą bazą wyjściową do zwiedzania okolicznych, atrakcyjnych pod względem turystycznym miejsc. Położone na polsko-czeskim pograniczu zachwyca swoim klimatem oraz bogatymi walorami krajobrazowymi. Uwagę przykuwają XVIII-wieczne domy mieszkalne, detale architektoniczne kamienic, trójprzęsłowe podcienia, szereg budowli z czerwonego piaskowca i ratusz – jeden z najpiękniejszych w Polsce. Niegdyś Nowa Ruda miała charakter przemysłowy. Dominowały tu tkactwo, włókiennictwo i górnictwo.
Dziś na obszarze zlikwidowanej kopalni węgla kamiennego powstał Noworudzki Park Przemysłowy, na terenie którego znalazło swoją lokalizację wiele podmiotów gospodarczych.
W Nowej Rudzie zlokalizowana jest również Podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Invest-Park” Sp. z o.o.

Nowa Ruda, miasto położone w dolinie rzeki Włodzicy, swą historią sięga XIII wieku. Miasto założone zostało za czasów kolonizacji niemieckiej pod rządami króla czeskiego Przemysława Otokara II. Panował on w latach 1253-1278.
Pierwsza pisana wzmianka o Nowej Rudzie datowana jest na rok 1337. Od 1352 r. dobra noworudzkie były własnością rodu Donynów. W latach 1350-1470 w mieście znacząco rozwinęło się rzemiosło takie jak tkactwo, szewstwo, oraz sukiennictwo. Poskutkowało to nadaniem cechu szewcom noworudzkim w 1404 r. oraz miejskim sukiennikom w roku 1416. Podczas wojen husyckich miasto było parokrotnie najeżdżane w latach 1427-1429 i doszczętnie zniszczone. Odbudowywało się ono długo i powoli na podstawie nowo nadanych praw poprzez rodzinę Donynów, którzy prawa te nadali w 1434 r. Rok ten to także rok, w którym po raz pierwszy wzmiankowana była kopalnia węgla kamiennego w mieście.

Nowa Ruda w 1472 r. przechodzi pod władanie Jerzego Stillfrieda jednego z rycerzy króla Czech, którym był Jerzy z Podiebradów. Jerzy Stillfried zaślubia także siostrę Donynów – Annę von Donyn. Wiek XVI zapisuje się w historii miasta najazdem hrabiego Bernarda Thurna w 1622 r. Z racji tego, iż Bernard I i jego syn Henryk byli orędownikami wyznania protestanckiego miasto zostaje zniszczone w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Uwięzieni Stillfriedowie nawracają się jednak na katolicyzm, w efekcie czego uzyskują wolność i ponowne prawo do dóbr noworudzkich.
Miasto od 1742 r. zostaje włączone do Państwa Pruskiego na skutek zakupienia ziemi kłodzkiej przez króla Prus Fryderyka II. Stillfriedowie w ciągu następnych lat stali się właścicielami 1/3 obszaru ziemi kłodzkiej. Jednakże w 1810 r. Nowa Ruda wraz z przyległościami przeszła na własność rodziny Magnisów. Pozostali oni właścicielami miasta aż do 1945 r. Wcześniej, bo już w 1855 r. Nowa Ruda stała się siedzibą powiatu, który obejmował dwa miasta – Nową Rudę i Radków, oraz 37 osad wiejskich.
Miasto rozwijało się gospodarczo. Powstawały nowe zakłady włókiennicze, lecz przede wszystkim rozwijało się intensywnie górnictwo. Powstało wiele kopalni na terenie miasta m.in. kopalnia „Ruben” w Nowej Rudzie, „Johann Baptysta” w Słupcu, „Rudolph” w Przygórzu, oraz „Wenzeslaus” w Ludwikowicach Kłodzkich. Z rokiem 1871 miasto należało do II Rzeszy Niemieckiej. W 1879 r. doprowadzono do miasta kolej z Kłodzka, a w 1880 na stację w Nowej Rudzie wjechał pociąg z Wałbrzycha.
Korzystny rozwój gospodarczy przerwał najtragiczniejszy pożar w dziejach miasta, który miał miejsce 23 maja 1884 r. Spłonęła wówczas spora część śródmieścia, m.in. rynek i kościół parafialny. Działania wojenne podczas I wojny światowej szczęśliwie ominęły miasto, jednak nastąpiła stagnacja gospodarcza miasta, która, pogłębiając się, doprowadziła do odebrania statusu miasta powiatowego Nowej Rudzie w roku 1932. W 1937 r. obchodzono uroczyście 600-lecie miasta, a słynny mieszkaniec miasta – prof. Joseph Wittig wydał obszerną kronikę Nowej Rudy.

II wojna światowa, jej zawieruchy, szczęśliwie ominęły miasto, nie niszcząc jego zabudowy. Jednak okres ten to czas największej katastrofy górniczej w historii noworudzkiego górnictwa. W kopalni „Ruben” na skutek zawału zginęło 187 górników.
Armia radziecka zajęła miasto bez walki dopiero po kapitulacji Niemiec 8 maja 1945 r. W czerwcu tegoż roku przybyli pierwsi Polacy. Początkowo prowadzone były spory z Czechami o to, do kogo ma należeć ziemia kłodzka. Jednak po ich rozwiązaniu Nowa Ruda znalazła się ostatecznie w granicach Polski i przyjęła obecną nazwę. Wybrano pierwszego polskiego burmistrza, którym został Edward Miernik. Administracja polska dokonała wysiedlenia dotychczasowej ludności miasta do Niemiec; w jej miejsce napływali Polacy z centralnej części kraju oraz przesiedleńcy z Kresów. Pojawili się też polscy górnicy z Francji oraz Polacy z innych krajów. Spowodowało to trudności integracyjne społeczeństwa Nowej Rudy.
Miasto po wojnie znacznie się rozbudowało. Powstało wiele zakładów przemysłowych dających pracę mieszkańcom, głównie w przemyśle wydobywczym i włókienniczym. Powstawały kopalnie (Kopalnia Węgla Kamiennego „Piast”, dawny „Ruben”, oraz Kopalnia Węgla Kamiennego „Słupiec”, dawniej „Johann Baptysta”). Wybudowano Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „Nowar” oraz oddział Dzierżoniowskich Zakładów Radiowych „Diora”.
W 1954 r. Nowa Ruda po raz drugi w swej historii została stolicą powiatu. Do 1975 r., w którym ten status utraciła, była stolicą najmniejszego powiatu w ówczesnym województwie wrocławskim. W 1970 Noworudzianie otrzymali nowy budynek Miejskiego Ośrodka Kultury, w 1972 r. zorganizowano w mieście Festiwal Studentów Szkół Artystycznych, a w 1973 r. Nową Rudę połączono administracyjnie w jeden organizm miejski z sąsiednim miastem Słupiec (który niespełna kilka lat wcześniej uzyskał prawa miejskie).

II połowa lat 70. XX w. to okres kolejnych tragicznych wypadków górniczych. W 1976 r. w KWK „Nowa Ruda” zginęło 17 górników, a w 1979 r. zginęło kolejnych 7 górników. W okresie stanu wojennego w kopalni miał miejsce strajk, który zakończył się aresztowaniami i procesami. Okres transformacji gospodarki nie ominął miasta. Mieszkańcy aktywnie włączyli się w przemiany zachodzące w ich mieście. Kandydaci Komitetu Obywatelskiego uzyskali w czasie pierwszych wolnych wyborów samorządowych wszystkie 28 mandatów w Radzie Miejskiej Nowej Rudy.

W 1990 ukazał się pierwszy numer „Gazety Noworudzkiej” oraz podpisano umowę o współpracy partnerskiej z niemieckim miastem Castrop-Rauxel. Rok później z czeskim miastem Broumov i francuskim Wallers-Arenberg podpisano podobne umowy. Transformacja niestety odbiła się głębokim echem na mieście. Skutkiem tego była likwidacja wszystkich większych zakładów w mieście. W 1992 w stan likwidacji postawiona została KWK „Nowa Ruda”, w 1994 r. zamknięto także pole „Piast”. Pole „Słupiec” działało do 2000 r. kiedy także uległo likwidacji. Los taki spotkał także pozostałe zakłady przemysłowe miasta. W 2001 r. upadły Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „Nowar” a nieco wcześniej filia dzierżoniowskiej „Diory”. Obecnie bezrobocie jest głównym problemem miasta. W latach 1945-1975 Nowa Ruda należała do starego województwa wrocławskiego, lata 1975-1999 to okres przynależności do województwa wałbrzyskiego, a od 1999 r. Nowa Ruda należy do powiatu kłodzkiego, województwa dolnośląskiego.

Źródło: wikipedia.org

Noworudzki ratusz (Rynek)
Noworudzki ratusz został wybudowany w latach 1884–1885 w tzw. górnej części miasta. Pierwotnie był budynkiem trzykondygnacyjnym o zwartej bryle ze skromnym wystrojem elewacji.
Ze względu na swój kształt nazywany był przez mieszkańców miasta „młynkiem do kawy”.
W latach 90. XIX wieku doszło do jego przebudowy. Nowy ratusz uroczyście poświęcono 5 maja 1894 roku. Wieża noworudzkiego ratusza posiada czterostronne przejrzenie i wraz z drgającym hełmem, szpicem żelaznym i wiatrowskazem wznosi się ponad rynkiem na wysokości 35 metrów. Obecny ratusz był wielokrotnie remontowany. Na ścianach przy schodach znajdują się dwie gabloty zawierające ślad odległej historii – odcisk gada z karbonu górnego wydobyty w noworudzkim kamieniołomie czerwonego piaskowca.

Pomnik Św. Jana Chrzciciela
Pomnik z brązu, wykonany w 1909 r., przedstawia scenę chrztu Chrystusa przez św. Jana Chrzciciela. Oalająca pomnik fontanna została wykuta ze strzelińskiego granitu. Pomnik usytuowany jest przed frontem ratusza.

Zamek Stillfriedów (ul. Piłsudskiego 2)
Pierwsza historyczna wzmianka o zamku pochodzi z 1352 roku. Wielokrotnie odbudowywany został ponownie zniszczony w czasie wojny trzydziestoletniej (1618 1648), kiedy to doszło do najazdu wojsk cesarskich na Nową Rudę. Bardziej radykalna przebudowa zamku przypadła na lata 1700–1730. Pomimo występowania
różnych form architektonicznych dominującym stylem całego obiektu pozostał późny barok.Okazały budynek wznosi się na krawędzi skarpy górnego miasta. Pałac jest czteroskrzydłowy z wewnętrznym dziedzińcem i pięcioosiowym portykiem zwieńczonym balustradą. Na piętrze znajduje się sala półtorakondygnacyjna. Pozostałe skrzydła nakryte łamanymi dachami. Elewacje gładkie, okna w opaskach z naczółkami, okna portyku półkoliście zamknięte, wyżej owalne. Skromne portale, wnętrza znacznie przebudowane.
Po 1945 roku zamek był siedzibą dyrekcji kopalni węgla kamiennego, a od 1954 roku nowo utworzonego powiatu noworudzkiego. Do 2001 roku w zamku znajdował się Zespół Opieki Zdrowotnej. Obecnie zamek jest własnością prywatną.

Wieża widokowa na Górze Wszystkich Świętych (648 m n.p.m.)
Pierwsza miniwieża o wysokości 2,8 m wzniesiona została jeszcze w 1889 roku. Kamień węgielny pod nową wieżę położono 12 czerwca 1913 roku. Zbudowano ją z czerwonego piaskowca, nadając imię pruskiego feldmarszałka Helmuta von Moltke, który najprawdopodobniej częściowo sfinansował budowę wieży. Nad wejściem widnieje wykuty w kamieniu wizerunek feldmarszałka.
Wieża stanowi doskonały punkt widokowy na polskie i częściowo czeskie Sudety. Noworudzki punkt widokowy słynie z jednej z najładniejszych panoram sudeckich,
obejmującej Karkonosze ze Śnieżką, Góry Suche, Wałbrzyskie, Sowie, Bardzkie po Masyw Śnieżnika oraz Góry Orlickie, Bystrzyckie i Stołowe.

Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej na Górze Wszystkich Świętych
Odbudowana w latach 90. XX wieku kaplica 15 września 2002 roku została podniesiona do rangi Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej Ziemi Noworudzkiej. Stylem architektonicznym i wystrojem wnętrza nawiązuje do poprzedniej – zniszczonej. Wewnątrz na uwagę zasługuje ołtarz główny z kolumnami korynckimi oraz
figurą Matki Boskiej Bolesnej. Na terenie sanktuarium znajduje się również przepiękny ołtarz polowy.

Kościół świętego mikołaja przy ulicy kościelnej
Kościół parafialny, zbudowany w latach 1885–1890 to jeden z piękniejszych na Dolnym Śląsku przykładów sakralnego neogotyku. Przed kościołem znajduje się drewniany krzyż, który ocalał z pożaru w 1884 r.

Pomniki Św. Jana Nepomucena
Czeskiemu patronowi tonących i spowiedników postawiono w Nowej Rudzie kilka pomników.
Najstarszy z nich, datowany na 1706 r., umiejscowiono przy moście na Włodzicy u wylotu ulicy Cmentarnej. Jest on jednym z najstarszych przedstawień Świętego na ziemi kłodzkiej.
Przy moście u ujścia Woliborki do Włodzicy, przy placu Grunwaldzkim, stoi inny pomnik Świętego Jana Nepomucena z 1752 r.

Domki tkaczy-płócienników nad Włodzicą
Znajdują się przy ulicy Nadrzecznej i swymi sklepionymi podcieniami przykrywają obecny ciąg pieszy. Datowane są na przełom XVII i XVIII w. Pierwotnie drewniane, przebudowane z końcem XIX w., nadają miastu niekłamanego uroku.

Ciekawostki z Nowej Rudy – dane pozyskane od Przewodnika Turystyki Górskiej z uprawnieniami na Sudety P. Czesława Dominasa

  • ul. Kościelna 1 – na wewnętrznej klatce schodowej znajduje się płaskorzeźba noworudzkiego herbu.
  • Most Zamkowy jest zabytkowym kamiennym wiaduktem w ciągu ul. Piłsudskiego, nad ul. Podjazdową (jeden z najstarszych na Dolnym Śląsku). Można na nim odczytać prawdopodobnie daty budowy i remontów: 1626, 1796, 1846. Most nazywany jest również dwuprzelotowym ze względu na funkcjonującą wcześniej, pod drugim jego przęsłem, nitkę drogi. Obecnie pod mostem bardzo często usadawiają się uliczni grajkowie i wykorzystują jego ciekawą akustycznie przestrzeń.
  • Kaplica Loretańska została wzniesiona w stylu barokowym w 1765 r. Umiejscowiona właściwie przy ul. Cmentarnej, ale wejście ma od ul. Loretańskiej. Jest to jedyny Domek Loretański zachowany do dziś na ziemi kłodzkiej.
  • Rosnąca u zbiegu ulic Kopernika z Sądową limba.
  • Schody prowadzące donikąd (obok podziemnego przejścia, prowadzące z ul. Piłsudskiego do ul. Kopernika.
  • Dziesięć kładek i mostów „przerzuconych” przez Włodzicę w dzielnicy Centrum Nowej Rudy.
  • Płaskorzeźba nad barem „Maciek” wykonana jest z ceramiki bolesławieckiej.
  • Rzadko spotykany nitowany most przy placu Grunwaldzkim.
  • Hotel Romantika – zachowana bryła budynku nawet po prze-budowie z drewnianego na murowany.
  • Niefunkcjonujący już podział miasta na górne i dolne, różnica poziomów widoczna w szczególności z ul. Fredry z widokiem na kościół parafialny – ok. 20 m.
  • Fantazyjnie prowadzona po łukach linia kolejowa oddzielała miasto Nowa Ruda od odrębnej gminy Zacisze.
  • Trzy stawy browarskie (za rondem w Nowej Rudzie) – wykorzystywane w okresie zimowym do wycinki lodu, który składowano w trocinach na ul. Piłsudskiego – naprzeciw obecnego budynku ZUS-u. Lodem tym okładano beczki z piwem z noworudzkiego browaru.
  • Rzadko spotykana na tych terenach czarna sosna naprzeciwko Urzędu Skarbowego w Nowej Rudzie.
  • Gdzie znajdował się hotel pod 4 lwami? Obecnie Centrum Medyczne „Euromed” – ul. Fredry.
  • Skąd na ul. Cmentarnej przeskok z kamienicy nr 24 na nr 56? Wyburzono kamienice.
  • Skąd nazwa ul. Jeziornej? W średniowieczu znajdowały się tutaj stawy.
  • Gdzie w mieście był młyn wodny? Na ul. Fredry 15 oraz na ul. Cmentarnej 24.
  • Dlaczego budynek Miejskiego Szpitala znajduje się 2 m poniżej poziomu drogi? W 1938 r. zbudowano most i podniesiono poziom drogi.
  • Dlaczego ul. Przechodnia ma taką nazwę? Dopiero wyburzenie dwóch kamienic pozwoliło wybudować łącznik ul. Piastów z obecną ul. Piłsudskiego oraz mostem nad ul. Cichą, co pozwoliło połączyć drogą alternatywną dolną i górną część miasta.
  • W budynku dawnego hotelu od strony schodów ul. Królowej Jadwigi znajduje się portal z liczbą 1608. Jest to najstarszy świecki zabytek Nowej Rudy. Dodatkowym smaczkiem są trzy
    wejścia do budynku: jedno wspomniane z portalem, drugie od ul. Podjazdowej, trzecie od ul. Piłsudskiego.
  • Czarny Most (nazwany tak przez mieszkańców ze względu na złą sławę) – wiadukt kolejowy rozciągnięty nad potokiem Woliborka, jeden z najwyższych na Dolnym Śląsku. Położony jest na linii kolejowej nr 286 Kłodzko Główne – Wałbrzych Główny. W niedalekim sąsiedztwie znajduje się tzw. Biały Most, prowadzący na Rudą Górę, na której stała szubienica miejska.
  • Wiadukt kolejowy na Zatorzu, znajdujący się na granicy dwóch ulic: Górniczej i Zatorze. W czasie wojny, w 1945 r. wysadzony. Odbudowany w wersji drewnianej, nazywany Mostem „na zapałkach” lub „Mostem Śmierci”. Warto zauważyć, że 30 m wysokości i 185 m długości to nie lada wyzwanie dla kunsztu inżynierskiego. W 1949 r. miejsce drewnianej konstrukcji mostu zajęła wersja murowana, zachowana do czasów nam współczesnych.
  • Czy Nowa Ruda może być zdrojem? Owszem, gdyby zostały wykorzystane zasoby wody znajdujące się w obrębie miasta. Studzienka z tą wodą znajduje się na parkingu przy ul. Bohaterów Getta. Wody można skosztować.